Toekomstbestendig Flexibel Energiesysteem met ROBUST
Het elektriciteitsnet raakt op steeds meer plekken overbelast, en vormt nu één van de grootste uitdagingen binnen de energietransitie. Onderzoeksproject ROBUST laat zien hoe een flexibel energiesysteem kan helpen om netcongestie te verminderen en ruimte te creëren voor woningbouw en de energietransitie. Hierin zijn elektrische auto’s juist een oplossing voor netcongestie, waarbij de elektrische voertuigen worden ingezet als flexibele energiebron. Ook kunnen ze bijdragen aan een betere balans op het elektriciteitsnet. Mede dankzij ROBUST, is dit mogelijk geworden voor zowel thuisladen als voor elektrische deelauto’s. Nu is deze manier van congestiemanagement ook op grotere schaal mogelijk geworden in Utrecht met het allereerste Capaciteitssturingscontract ondertekend door netbeheerder Stedin en LomboXnet, een integratie die ook onderzocht is in ROBUST. Ontdek oplossingen van ROBUST, van bi-directioneel laden tot second-life batterijen, in de film en het openbare eindrapport.
Ontlasten van het elektriciteitsnet
Wat een paar jaar geleden nog een toekomstscenario leek, is inmiddels realiteit: netcongestie remt de ontwikkeling van steden en de energietransitie af. Binnen ROBUST onderzochten kennisinstellingen, bedrijven en overheden hoe lokale energiebronnen slimmer ingezet kunnen worden om het elektriciteitsnet te ontlasten.
Elektrische voertuigen spelen daarin een belangrijke rol. Door slim te laden op momenten dat veel duurzame energie beschikbaar is en via bi-directioneel laden energie terug te leveren aan het net op het moment dat het net dat nodig heeft, kunnen auto’s dienen als tijdelijke energieopslag. “Waardoor je 24 uur per dag duurzame energie beschikbaar maakt en tegelijkertijd netcongestie vermindert. Dan kunnen we daarmee de energietransitie enorm versnellen,” zegt Robin Berg van LomboXnet/We Drive Solar.
Robin Berg, LomboXnet / We Drive Solar
Wilfried van Sark, Universiteit Utrecht
Daarnaast keek ROBUST naar het slim aansturen van zonnepanelen en warmtepompen om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. De aanpak werd getest in nieuwe en bestaande woonwijken zoals Cartesius en Lombok, op werklocaties zoals Utrecht Science Park en Triodos Bank, en bij mobiliteitslocaties zoals Qbuzz. Volgens projectleider Wilfried van Sark van Universiteit Utrecht leverde ROBUST een belangrijke blauwdruk op voor vehicle-to-grid: “Hoe je dat kan toepassen in diverse soorten omgevingen en waar partijen dus mee verder kunnen.”
Bi-directioneel laden in Utrecht
Al jaren rijden honderden slim geladen elektrische deelauto’s van MyWheels in Utrecht. ROBUST droeg bij aan de komst van de eerste 50 bi-directionele voertuigen in 2025 die niet alleen slim laden maar ook ontladen. Inmiddels rijden er circa 300 bi-directionele deelauto’s rond en wordt tijdens piekmomenten soms al 1 megawatt terug geleverd aan het net. Koppeling aan het platform voor congestiemanagement GOPACS verkeert in de testfase.
Dat biedt perspectief voor stedelijke ontwikkeling. “Voor ons laat ROBUST zien dat het echt werkt,” zegt Matthijs Kok van gemeente Utrecht. “Het geeft een inkijkje in hoe een bi-directionele stad er over vijf of tien jaar uitziet.”
Matthijs Kok, gemeente Utrecht
Sinds mei 2026 is bi-directioneel laden ook thuis mogelijk, een ontwikkeling die volgens betrokken onderzoeker Nico Brinkel ook kan bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Gebruikers in Utrecht vertelden er meer over in een item van Een Vandaag. De belangstelling groeit ook in andere grote steden als Rotterdam, Amsterdam en Eindhoven, en internationaal. Inmiddels rijden er in Eindhoven ook al 25 bi-directionele deelauto’s.
Op 17 juni 2026 tekenden netbeheerder Stedin en LomboXnet het allereerste Capaciteitssturingscontract (CSC), waarmee het nu op grotere schaal in Utrecht mogelijk wordt om bi-directioneel laden in te zetten voor congestiemanagement. Deze integratie van vehicle-to-grid in congestiemanagement is een Europese primeur en in ROBUST onderzocht.
Batterijen uit bussen krijgen tweede leven
Naast personenauto’s onderzocht ROBUST ook het slim laden van elektrische bussen en het gebruik van second-life batterijen, ofwel gebruikte bus batterijen die worden ingezet als energieopslag. Busbedrijf Qbuzz onderzocht samen met Hogeschool Utrecht hoe deze batterijen pieken in energieverbruik kunnen opvangen en elektrische busvloten ondersteunen.
Sanne Gort, Qbuzz
“De samenwerking heeft opgeleverd dat wij veel vertrouwen hebben dat een batterij kan bijdragen aan het verminderen van netcongestie,” zegt onderzoeker Sanne Gort van Qbuzz. Slim laden wordt bovendien steeds belangrijker voor volledig elektrische busbedrijven, die hier vanaf 2030 aan moeten voldoen.
Een systemische blik op flexibiliteit
Wat ROBUST bijzonder maakte, is de brede aanpak. Naast technisch onderzoek naar hardware, software en slimme energiemodellen, werd ook gekeken naar sociale en juridische aspecten. Onderzoeker Janna de Graaf van Universiteit Utrecht laat zien dat veel gebruikers bereid zijn bij te dragen aan een duurzamer energiesysteem, waarbij vertrouwen een belangrijke voorwaarde is voor acceptatie.
Ook blijkt dat wet- en regelgeving aangepast moet worden om energieopslag en terug levering verder mogelijk te maken. Tegelijkertijd ontstaan er op korte termijn ook nieuwe kansen, vooral op woonwijkschaal.
Janna de Graaf, Universiteit Utrecht
Flexibel energiesysteem als toekomst
De resultaten van ROBUST laten zien dat slimme flexibiliteit een belangrijke bijdrage kan leveren aan het verminderen van netcongestie. De inzichten worden inmiddels verder ontwikkeld in nieuwe initiatieven, zoals het pilotproject FlexSynX, waarin de koppeling tussen congestiemanagement en de energiesystemen van de toekomst verder wordt uitgewerkt.
De ROBUST-film en de eindrapportage brengen inzichten, praktijkvoorbeelden en ervaringen van partners samen en laten zien hoe samenwerking tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen kan bijdragen aan een robuuster en flexibeler energiesysteem. Meer informatie en de film zijn te vinden op www.tki-robust.nl. ElaadNL heeft recent een Webtalk gewijd aan de resultaten van ROBUST.
Samenwerking in ROBUST
ROBUST is een samenwerking van kennisinstellingen, bedrijven, overheden en netbeheerder Stedin, onder leiding van de Universiteit Utrecht en ondersteund door het Utrecht Sustainability Institute.
Binnen het project werkten partners samen aan de ontwikkeling en praktijktoepassing van slim en bi-directioneel laden. Stedin leverde monitoringdata aan en ondersteunde de tests, LomboXnet/We Drive Solar, ElaadNL en Edmij verzorgden hardware,lab- en praktijktesten en implementatie, terwijl Enervalis software ontwikkelde. TU Delft en Universiteit Utrecht (Faculteit Geowetenschappen) werkten aan energiemodellen en voorspellingen op basis van laadgedrag. Qbuzz en Hogeschool Utrecht onderzochten slim laden van elektrische bussen en second-life batterijen. Daarnaast onderzocht de Universiteit Utrecht (Faculteit Sociale Wetenschappen, Faculteit Geowetenschappen, Faculteit voor Recht, Economie, Bestuur en Organisatie) sociale acceptatie en juridische randvoorwaarden voor slim en bi-directioneel laden. Gemeente Utrecht en Gemeente Arnhem ondersteunden de proeftuinen in nieuwe en bestaande woonwijken, werklocaties en mobiliteitslocaties.
Het project werd mede gefinancierd door TKI Urban Energy en de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties binnen de MOOI-regeling van de Rijksoverheid.
